یکشنبه , ۲۸ /۰۷ /۱۳۹۸
خانه / تربیت کودک / نظم، والدین و کودکان: روش های عملی آموزش نظم به فرزندان

نظم، والدین و کودکان: روش های عملی آموزش نظم به فرزندان

چطور می توانید به فرزندتان نظم و انضباط آموزش دهید تا کودکتان بتواند در خانه و جامعه به خوبی عمل کند؟ هر پدر و مادری می خواهند کودکشان شاد، مؤدب و مورد احترام باشد و بتواند جایگاه خود را در دنیا به عنوان یک بزرگسال خوش رفتار پیدا کند. هیچ کس نمی خواهد به تربیت یک بچه ی لوس و بی ادب متهم شود.

اما گاهی اوقات به نظر می رسد که این اهداف با رفتار فعلی فرزندتان بسیار فاصله دارد. برای بررسی موانع رفتار خوب، تکنیک های نظم دهی مؤثر و کمک به حل الگوهای رفتاری خطرناک این متن را از دست ندهید.

نظم چیست؟

نظم فرآیند آموزش به فرزندتان است که چه رفتاری قابل قبول و چه رفتاری غیرقابل قبول است. به عبارت دیگر، نظم به کودک یاد می دهد تا از قوانین پیروی کند. برای داشتن انضباط مؤثر از ابزارهای مختلفی مانند تقویت مثبت، الگوسازی و خانواده ی دوست و حامی استفاده می شود. گاهی اوقات، تنبیهات هم ابزار مؤثری هستند اما این بدان معنا نیست که انضباط خوب اغلب شامل تنبیه می شود. پدر و مادر نباید با یک یا دو بار روبرو شدن با مشکلات منظم کردن کودکشان ناامید بشوند.

نقش خود را به عنوان والدین معین کنید

والدین هنگامی که در تلاش برای آموزش رفتار خوب به فرزندشان هستند با موانعی روبرو می شوند، مثلا برای این بچه ها:

  • بی ادبی کرده و گوش نمی کنند: “هزار بار بهت گفتم…”
  • گوش می کنند اما نادیده می گیرند یا عمداً از درخواست شما برای رفتار درست سرپیچی می کنند.

به عنوان والدین مسئولیت شما این است که کمک کنید کودکتان مؤدب، متکی به خود و خویشتن دار بشود. نزدیکان، مدرسه، درمانگرها، پزشکان و دیگران هم می توانند کمک کنند اما مسئولیت اصلی آموزش نظم برعهده والدین است.
انجمن بهداشت روانی آمریکا سه سبک فرزندپروری را تعریف کرده اند. شما در کدام دسته هستید؟ البته سبک های دیگر فرزندپروری مانند بی اعتنا هم وجود دارند اما این سه سبک بیشتر مورد توجه هستند.

والدین مقتدر: آنها انتظارات روشنی از فرزندشان دارند و عواقب مشخصی هم برای آنها قرار می دهند و نسبت به فرزندشان مهربان هستند. این والدین هنگامی که با چالش های رفتاری مواجه می شوند اجازه می دهند مسئله به صورت منعطف و با مشارکت کودک حل بشود. این مؤثرترین شیوه فرزندپروری است.
والدین مستبد: این والدین هم انتظارات روشن و عواقب مشخصی برای فرزندشان مشخص می کنند اما احساسات کمتری به فرزندشان نشان می دهند. این والدین چیزهایی مانند “این کار رو بکن چون من مادرت هستم و من میگم” را زیاد به زبان می آورند. این سبک فرزندپروری تاثیر کمتری از روش قبل دارد.
والدین آسان گیر: این والدین احساسات زیادی به فرزندشان نشان می دهند اما نظم و انضباط کمی هم در نظر می گیرند. این سبک فرزندپروری چندان مؤثر نیست.

تکنیک­ های انضباطی

آنچه شما انتخاب می ­کنید ممکن است به رفتار نامناسب کودکتان، سن کودک، خلق ­و­ خوی او و سبک فرزند­پروری شما وابسته باشد. آکادمی کودکان آمریکا، انجمن روانپزشکی کودکان و نوجوانان آمریکا و انجمن سلامت ذهنی آمریکا موارد زیر را توصیه می ­کنند:

پاداش رفتار خوب: تایید و تشویق رفتار خوب بهترین راه برای تشویق کودکتان به ادامه دادن آن رفتار است. به عبارت دیگر، “رفتار خوب او را ببینید”. هنگامی­ که کودکتان رفتاری که شما دنبال آن هستید را نشان می­ دهد از او تعریف کنید.

عواقب طبیعی: اگر کودکتان کار اشتباهی انجام داد اجازه دهید که نتیجه این رفتار را تجربه کند. احتیاجی به “سخنرانی” برای او نیست. کودک نمی­ تواند شما را به­ خاطر آنچه اتفاق افتاده سرزش کند. برای مثال، اگر کودک عمداً یک اسباب­ بازی را بشکند، او دیگر نمی­ تواند با آن بازی کند و این کافی است.

هنگامی که کودکتان نمی ­خواهد به هشدارهای شما در مورد نتایج پنهان رفتارشان توجه کنند، روش عواقب طبیعی به خوبی کار می­ کند. با این­ حال اطمینان حاصل کنید عواقبی که ممکن است تجربه کنند خطرناک نباشد.

عواقب منطقی: این روش شبیه به عواقب طبیعی است اما با این تفاوت که در این روش شما به فرزندتان توضیح می ­دهید که برای رفتار غیرقابل ­قبول او چه عواقبی وجود دارد. نتیجه را مستقیماً به رفتار مرتبط کنید. برای مثال، به کودکتان می­ گویید “اگر اسباب­ بازی­ هایت را جمع نکردی، برای یک هفته آنها را در اختیار نخواهی داشت.”

گرفتن امتیازات ویژه: گاهی اوقات عواقب منطقی یا طبیعی برای یک رفتار وجود ندارد، یا شما زمان کافی برای فکر کردن در این مورد را ندارید. در این مورد، عاقبت یک رفتار غیرقابل ­قبول می­ تواند گرفتن یک امتیاز یا مزیت از کودک باشد. برای مثال، اگر کودک مدرسه ­ای تکالیفش را به موقع تمام نکرد، شما می­ توانید به او اجازه ندهید امروز تلویزیون نگاه کند. این روش انضباطی خیلی بهتر عمل می­ کند اگر امتیاز ویژه:

  • به طریقی مربوط به رفتار باشد
  • چیزی باشد که برای کودک ارزشمند است
  • پس از رفتار نامناسب هرچه زودتر امتیاز از او گرفته شود (مخصوصاً در مورد نوجوانان)

وقفه­ های زمانی: اگر شما دقیقاً بدانید که کودکتان چه کار اشتباهی کرده است یا نیاز به فاصله انداختن در رفتار کودکتان داشته باشید این روش مناسب است. اطمینان حاصل کنید که از قبل یک مکان مناسب برای این کار تعیین کرده ­اید. این مکان باید ساکت و خسته کننده باشد. بهتر است که اتاق خواب یا جایی که کودک می­ تواند بازی کند و مکان­ های خطرناک مانند حمام نیز نباشد. این روش انضباطی برای کودکانی که می­ توانند هدف این وقفه­ ی زمانی را درک کنند (معمولا حوالی دو سال به بالا) بهتر عمل می­ کند. وقفه ­های زمانی بهترین عملکرد را با بچه­ های بزرگتری که جدایی از والدین برای آنها همانند محرومیت است دارد. به ازای هر یک سال از سن، یک دقیقه برای آنها در نظر بگیرید و در محلی که تعیین کرده ­اید تنها بگذارید.

روش وقفه زمانی. یک مکان کسل کننده برای این کار در نظر بگیرید

 

تنبیه بدنی توسط هیچ کارشناسی توصیه نشده­ است. عمدتاً به این دلیل که روش ­های انضباطی غیرفیزیکی نتیجه بهتری می دهند و آسیبی ایجاد نمی کنند. تنبیه بدنی باعث می­ شود که:

  • کودکان پرخاشگرتر بشوند
  • امکان خشونت و آسیب رساندن به کودکان دیگر را افزایش می­ دهد
  • کودک فکر می­کند آسیب فیزیکی به کسی که دوستش داری بدون اشکال است

 

نکته­ هایی برای حفظ نظم و انضباط

روش ­های تربیتی متناسب با خلق­ و­ خوی کودکتان پیدا کنید. کلید انضباط موثر این است که کودکتان، مخصوصاً سبک مزاجی و خلق­ و ­خوی او را بشناسید، و از نظم خود برای کمک به رسیدن توانایی­ ها و استعدادهایش استفاده کنید. اما هدف شما نباید تبدیل او به کسی باشد که خود او نیست (برای مثال، بخواهید یک کودک شدیداً شلوغ و پر سروصدا را به کودکی آرام تبدیل کنید)

در مورد برنامه انضباطی­تان گفتگو کنید. روش های نظم و انضباطی نباید خیلی غیرمنتظره باشند، مخصوصاً اگر در حال امتحان چیز جدیدی هستید. برای بچه ­هایی که آنقدر بزرگ هستند که بفهمند، طی یک صحبت برنامه ­ریزی شده ( نه در همان لحظه که مرتکب اشتباه شده) شیوه را توضیح بدهید که چرا از آن استفاده می ­کنید و امید دارید که چه نتیجه­ ای بدهد. بچه­ های بزرگتر می­ توانند خودشان پاداش یا عواقب مناسب را از بین آنها که شما می­ گویید انتخاب کنند.

به فرزندتان احترام بگذارید. اگر به فرزندتان احترام نشان دهید، حتی زمانی که او را ادب می­ کنید، احتمال اینکه کودکتان به شما، اعضای خانواده و دیگران در طول زندگی ­اش احترام بگذارد بیشتر می­ شود. اگر شما این مورد را از دست دادید یا با بی­ احترامی بیش از حد واکنش نشان دادید، عذرخواهی کنید. طوری رفتار کنید که دوست دارید فرزندتان رفتار کند.

مقاوم باشید. اگر شما روشی را کاملاً ادامه ندهید یا به­ طور مداوم عواقبش را اجرا نکنید، آن روش شکست می­ خورد. مثلا اگر گفتید “این اسباب­ بازی برای یک هفته در دسترس تو نیست”، ولی بدرفتاری بازهم ادامه پیدا کرد، همچنان اسباب­ بازی را از او دور نگه ­دارید.

هنگاهی که کودکتان در بیرون از خانه رفتار بدی نشان می ­دهد (مثلاً هنگام خرید بدخلقی و پرخاش می­ کند) قوانین انضباطی خود را زیر پا نگذارید. اگر آنجا به خواسته­ های کودک تن دهید این کج خلقی­ ها و پرخاشگری­ هایش ادامه ­دار خواهد شد.

سعی کنید اهداف و روش ­های انضباطی­تان را در طول زمان حفظ کنید. اگر پدر و مادر باهم مسئول انضباط کودک هستید، مطمئن شوید که هردوی شما با روش ­های تربیتی فرد دیگر موافق است.

گذشته ­ها گذشته! بعد از پایان عواقب و نتیجه، دنبال عذرخواهی گرفتن یا سخنرانی کردن در مورد رفتارش نباشید. کمک کنید کودکتان به یک فعالیت مناسب برگردد.

بفهمید چه ­چیزی برای رشد کودکتان مناسب است. قبل از ادب کردن کودک، مطمئن شوید کودک واقعا فهمیده است که از او خواسته ­اید چه چیزی انجام دهد. گاهی­ اوقات والدین خواهان رفتارهایی هستند که بالاتر از توانایی کودک است. درست مثل دیگر مهارت­ های زندگی، رفتارها نیز اغلب نیاز دارند تا با رشد انسان رشد کنند.

دنبال “چرایی” رفتارها باشید. اگر متوجه الگوی رفتار نامناسب شده ­اید، بخشی از راه­ حل این است که به دنبال “چرا” باشید. برای مثال، شاید کودکتان در مورد چیزی ناراحت است، شاید با دوستش به مشکل خورده، شاید روز بدی در مدرسه داشته، شاید به­ خاطر مشکلاتی در خانه تحت فشار باشد، شاید گرسنه یا خسته باشد.

این توضیحات رفتار را توجیه نمی ­کند اما تلاش در مورد فهمیدن علت رفتار می ­تواند به شما و کودکتان کمک کند که راه­ هایی برای جلوگیری از تکرار این رفتار پیدا کنید.

بدانید کی و کجا برای کمک بروید

به خودتان سخت نگیرید. حتی اگر بهترین تکنیک ­های انضباط و سبک ­های فرزندپروری را دارید، بعضی روزها هستندکه گویی هیچ چیزی درست کار نمی­ کند. یا شاید شما هم روز بدی داشته باشید. توسعه­ ی مهارت­ های انضباط مثبت، زمان و تمرین زیادی می­ خواهد. اگر احساس کردید که اشتباه کرده ­اید، صادق باشید. از فرزندتان عذرخواهی کنید و توضیح بدهید که چطور قصد دارید واکنش­تان را دفعه ­ی بعدی تغییر دهید.

ممکن است زمان ­هایی باشد که شما ندانید چه کاری باید انجام بدهید. یا ندانید که چطور باید از چیزی که الان انجام می ­دهید به چیزی که مؤثرتر باشد تغییر کنید.

هر زمان که سؤالاتی در مورد رفتار کودکتان دارید، با یک متخصص مشورت کنید. هنگامی که موارد زیر را می­ بینید ممکن است زمان کمک گرفتن از یک متخصص باشد:

  • بی ­احترامی دائمی برای همه ­ی بزرگ­تر ها: والدین، معلمان و دیگر بزرگسالان
  • رفتارهای تهاجمی و مخرب
  • علائم افسردگی، مانند ناراحتی برای طولانی مدت، نداشتن دوستان، یا تهدید و اقدام به خودکشی
  • اگر فرزندتان یا دیگر اعضای خانواده برای مقابله با استرس یا دیگر مشکلات مواد مخدر یا الکل مصرف کند
  • برقراری ارتباط بین اعضای خانواده خیلی سخت باشد

 

درباره‌ی مسعود مرادی

همچنین ببینید

فحش دادن کودک

برخورد با فحش دادن کودکان

بسیار کم هستند کودکانی که حداقل گاه و بی‌گاه بددهنی نکنند یا کلمات نامربوط و …

یک نظر

  1. متن عالی بود ممنون

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *